Мактабга илк қадам қўйган бола билим маскани шарт-шароитига мослашгунга қадар оиладаги муҳит таъсирида бўлади. Ва бевосита ўша муҳитни ўзи хатти-ҳаракатлари орқали акс эттиради. Маърифатдан йироқ оилада тарбия топган болани мактаб муҳитига мослаштириш бирмунча қийин кечади. Айниқса, бугунги бозор иқтисодиёти шароитида бундай болалар сафи ортиб бораётир.

Маълумки, оиладаги муҳит болаларга таъсир кўрсатиш билан бирга уларни атрофдаги ҳаётга мослаштиради.

Болаларни ҳам руҳан, ҳам жисмонан соғлом вояга етказиш ота-онанинг нафақат шахсий иши, балки, ижтимоий бурчи саналади. Оиладаги тарбия боланинг ҳамма томонлама баркамол вояга етишида пойдевор вазифасини ўтайди.  Шундай экан, ҳар бир ота-онанинг бурч ва вазифасига масъулият билан ёндошиб, оилада ҳар томонлама соғлом турмуш тарзини яратиб, унинг ижтимоий-иқтисодий  жиҳатдан фаровонлигига эришиш билан бир қаторда, билимли, ақл-заковатли, зукко шахсларни камол топтиришни ҳам уддалашлари зарурдир.

Донолардан бирининг ҳузурига уч кунлик чақалоғини кўтариб олган она ташриф буюрибди ва сўрабди: “Фарзандим уч кунлик бўлди, айтинг-чи, уни қачондан бошлаб тарбияламоғим лозим?” 

Шунда донишманд: “Болангизнинг тарбияси учун уч кун кечикибсиз-ку?”- деб жавоб берган экан.

Бугун эса, техника-технология ривожланиб, бола туғилмасдан олдин - ҳомилалик пайтидаёқ одоб ўргана бошлаши исбот этилмоқда. Айтишларича, гумоналик пайтида алла тинглаган боланинг инсоний фазилатларни ўзлаштириши осон кечар экан ва у уч ойлигидан бошлаб эшитиш қобилиятига эга бўлиб, ҳатто, афсоналарни ҳам тинглаши мумкин экан. Бу билан она боласига инсон учун энг аҳамиятли бўлган туйғу – меҳру мурувватлиликни сингдирар, бола боғчага, ундан сўнг мактабга боргунга қадар атрофидагилар унга қандай муносабатда бўлсалар, у ҳам бошқаларга нисбатан ана шу муносабатни қайтарар экан. Айрим ота-оналар кўп эркалаш ва меҳр кўрсатиш болани бебош ва манман қилиб қўяди, деб қўрқадилар. Аммо бебош бўлиб улғайган аксарият болалар ота-онасидан ва яқинларидан меҳр кўрмаган норасидалардир. Оилада ота-онадан мурувват кўриб, уларга ҳам меҳрибонлик кўрсатиб улғайган бола мактабга бора бошлагач, ўқитувчиларига меҳр қўяди ва синфдошларига ҳам эътиборли-ю ғамхўр бўлади. Унинг қалбида дўсту қадрдонлик, одамийлик шакллана бошлайди.

Мактабда ўқитувчиларнинг вазифаси эса, эндигина пайдо бўлган ана шу туйғуларни камол топтириш, уни илм ва адаб билан бойитишдан иборатдир. Бу йўлда эса, ота-оналар билан, ақалли, ойда бир марта учрашиб, маслаҳатлашиши, болаларнинг келажаги борасида ўйлаб кўриши, қайғуриши зарурдир. Ишонинг, ўқитувчилар агар ота-оналар билан мустаҳкам ҳамкорликда бўлишса, уларнинг иши анча осонлашади. Чунки ота-онаси ва ўқитувчилари тез-тез учрашиб турадиган ўқувчилар ўз хатти-ҳаракатлари ва билим ўзлаштиришларини ўзлари назорат қила бошлайдилар. Ҳатто, икир-чикирларгача эътиборли бўлишади. Вақти-вақти билан ота-оналар фарзандларига “Ўқитувчинг сени мақтади, фалон фанлардан ўзлаштириши жуда яхши, агар мана бу фанлардан ҳам яхши ўзлаштирса, у синфнинг намунали талабалари қаторига киради, деб айтди. Сен билан фахрланаман, болам” ёки ўқитувчилар ўқувчиларига “Ота-онанг зукко ва зийрак эканлигингни эътироф этишди. Оилада жуда қобил бола, агар мана бундай хислатга эга бўлганида, болам менинг ифтихорим бўлар эди, дедилар” каби сўзлар билан уни рағбатлантириш, ва шу қаторда, баъзи камчиликларини ҳам бартараф этиш мумкин бўлади.

Хуллас, ота-оналар ва ўқитувчилар, айниқса синф раҳбарлари ўртасидаги ҳамкорлигу алоқа ёшларимиз келажагига жуда катта ижобий таъсир кўрсатади.

Саодат Шокирхўжаева,

ўқитувчи,

Шаҳринав ноҳияси.