Ёш авлодга таълим бериш билан бирга, қалбларини ватанпарварлик, халқпарварлик каби гўзал туйғулар билан бойитиш ниҳоятда муҳимлигини Тинчлик ва миллий бирлик асосчиси – Миллат пешвоси, Тожикистон Республикаси Президенти муҳтарам Эмомали Раҳмон ўзининг бу йилги Паёмида таъкидлаб ўтган.

Ўрта умумтаълим муассасаларида «Ватанни севиш», «Тожикистон – менинг Ватаним», «Мен туғилиб ўсган қишлоқ (шаҳар)», «Тожикистон истиқлолиятининг 25 йиллиги» ва ҳоказо мавзуларда адабий-бадиий тадбирлар, тарбиявий соат дарсларини ташкил этиш, ёш авлодда Ватанга нисбатан меҳру муҳаббат уйғотади.

Туғилиб ўсган ноҳиямиз Саройкамарнинг (Панж) неча минг йиллик тарихга эга эканлиги халқимиз орасида оғиздан-оғизга ўтиб, халқ оғзаки ижоди, истеъдодли шоир, ёзувчи, журналист, тарихнависларнинг Саройкамар тарихига оид асарлари орқали бизгача етиб келган.

Ноҳиямиз ва Тожикистонимизда неча минг йиллар давомида тожик, ўзбек, қозоқ, қирғиз, туркман ва бошқа миллат вакиллари бир-бирларига  дўст-қариндош, ака-укалардек яшаб келишмоқда.

Севимли шоиримиз Боқи Раҳимзода: Бошқа халқларни бир-биридан фарқлаш осон, бироқ тожикни ўзбекдан ажратиш гумон,- деган сўзлари икки халқнинг бир-бири билан яхши қўшничилиги-дўстлиги, кўп асрлик яқинлигини англатади.

Саройкамар Панж дарёсининг ўнг қирғоғида жойлашган тарихий ўлкадир. Панж ва Вахш дарёларининг суви қўшилиб, Амударё ҳосил бўлади. Амударёни илгари Окс, Жайҳун деб ҳам аташган. Қадимдан шарқ ва ғарб мамлакатларини туташтириб, дўстлик алоқаларини боғлаб келган. Айниқса, савдо-сотиқда тижоратчилар ана шу Ипак йўлидан келиб, Саройкамарда бир неча кун тижорат қилишиб, кейин яна турли мамлакатларга йўл олишган.

Қарияларнинг ҳикоя қилишларича Саройкамар илгари «Шоҳсарой», «Шоласарой», «Соласарой», «Заркамар» ва кейинчалик Саройкамар деб  номланган.

 Асрлар ўтиши билан ҳозирги Панж дарёсининг суви камайиб, қирғоғида эски Саройкамар пайдо бўлган. Ривоят қилишларича, йўлда бир йўловчи кекса одамга дуч келиб қолади. Йўловчи чолдан:

-Эй бобо, неча ёшдасиз?- деб сўрайди.

Шунда ҳалиги нуроний чол ҳассасини ерга тираб:

-Неча ёшдалигимни ўзим ҳам билмайман. Лекин шу эски Саройкамарни уч марта сув босганини яхши эслайман,- деб жавоб берибди. Йўловчи таажжубланиб, чолга яна савол билан мурожаат қилса, бобой кўздан ғойиб бўлибди. Шунда йўловчи:

-Аттанг, мен афсонавий пайғамбар, Хизр бобога дуч келибману, пайқамабман,- дея афсусланган экан.

Дарҳақиқат, Саройкамар эски дарёдир. Ровийларнинг нақл қилишларича, Александр Македонский ўз замонида (милоддан 371 йил олдин) Бохтар (Балх)га ҳужум қилишдан аввал, баланд Ҳиндикуш тоғи орқали Аму (Окс)дан ўтиб Саройкамарда тўхтаган ва бир мунча вақт маскан топган экан. Археолог, тарихшунос ва этнограф Холбой ака Шафақов билан учрашиб Саройкамар тарихига оид мавзуда суҳбатлашдик. У киши эрамиздан олдинги III-асрда Панж дарёси қирғоғидаги Қоплатин мавзесида Ойхонимнинг яна бир оромгоҳи аниқланганлиги ҳам Саройкамарнинг қадимги шаҳар эканлигидан далолат беришини айтди.

Бу Саройкамар эрамиздан олдин ҳам обод, зебо мавзе эканлигидан дарак бериб турибди.

Археолог Х.Шафақовга кўра, Саройкамар Чингизхон ва Кепакхонлар диёримизга келган даврда Шоласарой деб аталган экан. Амир Темур даврига келиб эса, Саройкамар деб аталган.

Археолог Алижон Абдуллоев раҳбаралигида ўтказилган археологик қазилма натижасида собиқ Дзержинский номли ва Правда жамоа хўжаликлари ўртасидаги ҳудудда иккита эски, қадимий сағана қазиб топилган. Бу ёдгорликни  «Тўпхона ёдгорликлари» деб аташиб, «Бойтудашт ва Тўпхона ёдгорликлари» ҳақида тарихий китоб ёзишган. Бойтудашт ёдгорликлари эса, Шакардашт қишлоғи ҳудудида жойлашган.

Жонажон Тожикистонимиз истиқлолиятининг 25 йиллигини нишонладик. Шу 25 йил давомида ноҳиямиз мамлакатда анча улкан ютуқларга эришди. Масалан: Тинчлик ва миллий бирлик асосчиси – Миллат пешвоси, Президентимиз муҳтарам Эмомали Раҳмон мамлакат аҳолисининг яшаш широитларини яхшилашда ғамхўрликлар қилмоқда. Республика илм-маориф, тиббиёт, саноат, транспорт ва қишлоқ хўжалиги соҳаларида катта ўзгариш ва ютуқларга эришганимиз кўзга яққол кўринмоқда.

Нурали Назаралиев,

Панж ноҳияси.